ทารุกขันโธปมสูตร
(พระสูตรอุปมาท่อนไม้ลอยน้ำ)
บรรยายโดย ท่านอาจารย์ชนกาภิวงศ์
อาตมายินดีที่ได้มีโอกาสมาแสดงพระธรรมเทศนานี้ เพื่อเป็นอนุสรณ์แก่พระวิปัสสนาจารย์ผู้มีชื่อเสียง คือพระสุมติปาลเถระและพระสีวลิเถระ อาตมาสนิทสนมคุ้นเคยกับพระสุมติปาลเถระ และรู้จักพระสีวลิเถระเป็นอย่างดี พวกเราชาวพุทธศาสนิกชนต่างอาลัยต่อการจากไปของพวกท่าน ซึ่งนับว่าเป็นการสูญเสียครั้งยิ่งใหญ่ในพระพุทธศาสนา เนื่องในโอกาสอันสำคัญนี้ อาตมาประสงค์จะแสดงปาฐกถาธรรมของพระบรมศาสดาเรื่องอุปมาท่อนไม้ลอยน้ำ ซึ่งมีปรากฏในสังยุตตนิกาย ทารุกขันโธปมสูตร (สํ. สฬา. ๑๘.๒๔๑.๑๖๗๙)
ในสมัยหนึ่ง เมื่อพระผู้มีพระภาคประทับอยู่ใต้ต้นไม้ต้นหนึ่งริมฝั่งแม่น้ำคงคา ใกล้กรุงโกสัมพี พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์จำนวน ๕๐๐ รูป พระองค์ทอดพระเนตรเห็นท่อนไม้ใหญ่ท่อนหนึ่งถูกกระแสน้ำพัดไปอยู่ จึงชี้ท่อนไม้นั้นแล้วตรัสถามว่า “ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอเห็นท่อนไม้ใหญ่โน้นที่ถูกกระแสน้ำพัดไปอยู่หรือไม่” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “เห็น พระพุทธเจ้าข้า”
พระองค์รับสั่งต่อไปว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าท่อนไม้ไม่ถูกกระแสน้ำซัดขึ้นฝั่งนี้ จะลอยไปสู่มหาสมุทร ถ้าไม่ถูกซัดขึ้นฝั่งโน้น ไม่จมน้ำเสียก่อน ไม่เกยบก ไม่ถูกคนเก็บไปเสีย ไม่ถูกอมนุษย์ยึดเอาไว้ ไม่ถูกกระแสน้ำวนดูด หรือไม่ผุพังไปก่อน จะลอยไปสู่มหาสมุทร” ในที่นี้พระพุทธองค์ทรงแสดงว่า ถ้าไม่มีโทษแปดอย่างเหล่านี้ ท่อนไม้จะลอยไปสู่มหาสมุทรได้ จากนั้นได้รับสั่งว่า
"ทำไมท่อนไม้นี้ จึงลอยไปสู่มหาสมุทรได้เล่า “ข้อนั้นเพราะกระแสน้ำแห่งแม่น้ำคงคาลุ่มลาดไหลไปสู่มหาสมุทร ในเมื่อไม่มีโทษแปดอย่างเหล่านี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในทำนองเดียวกัน ถ้าพวกเธอไม่มีโทษแปดอย่างเหล่านี้ก็จะบรรลุถึงพระนิพพานได้ เพราะสัมมาทิฏฐิย่อมโน้มน้อม [ผู้ปฏิบัติ]ไปสู่ความดับทุกข์ในสังสารวัฏคือพระนิพพาน”
ในขณะนั้น ภิกษุรูปหนึ่งได้ทูลอาราธนาให้พระพุทธองค์ตรัสอธิบายอุปมาเหล่านั้นในเรื่องนี้
