❀ พุทธานุสสติ ❀

[ยาใจ]

❀ พุทธานุสสติ ❀

❀ พระคุณขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
นั้นมีเป็นอเนกประการสุดที่จะพรรณนา
แต่เมื่อรวบรัดกล่าวโดยย่อแล้วก็มี ๙ ประการ คือ

๑. อรหํ เป็นผู้ไกลจากข้าศึก คือ กิเลส
อีกนัยหนึ่งว่า เป็นผู้ที่ไม่มีที่รโหฐาน
หมายความว่า แม้แต่ในที่ลับก็ไม่กระทำบาป

๒. สมฺมาสมฺพุทฺโธ
เป็นผู้ที่ตรัสรู้โดยชอบด้วยพระองค์เอง

๓. วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน
เป็นผู้ที่ถึงพร้อมด้วยวิชาและจรณะ

๔. สุคโต แปลว่า ทรงไปแล้วด้วยดี

❀ ซึ่งในที่นี้มีความหมายถึง ๔ นัย คือ
ก. เสด็จไปงาม คือไปสู่ที่บริสุทธิ์
อันเป็นที่ที่ปราศจากโทษภัยทั้งปวง
ซึ่งหมายถึง อริยสัจจทั้ง ๔

ข. เสด็จไปสู่ฐานะอันประเสริฐ
คือ อมตธรรม อันเป็นธรรมที่สงบระงับ
จากกิเลสและกองทุกข์ทั้งปวง

ค. เสด็จไปในที่ถูกที่ควร คือพ้นจากวัฏฏะ
ไม่ต้องกลับมาเวียนว่ายตายเกิดอีกต่อไป

ง. ทรงตรัสไปในทางที่ถูกที่ชอบ
คือทรงเทสนาในสิ่งที่เป็นความจริง
และเป็นไปเพื่อประโยชน์สุขแก่ผู้ฟัง
 ❀ ประมวลลักษณะแห่งพระพุทธดำรัส
ได้เป็น ๖ ลักษณะ ดังจะแสดงโดยย่อที่สุด ดังนี้

(๑) ไม่จริง ไม่กอปร์ด้วยประโยชน์
ไม่เป็นที่รักที่ชอบใจของผู้อื่น ไม่ตรัส

(๒) ไม่จริง ไม่กอปร์ด้วยประโยชน์
แม้จะเป็นที่รักที่ชอบใจของผู้อื่น ก็ไม่ตรัส

(๓) จริง แต่ไม่กอปร์ด้วยประโยชน์
ไม่เป็นที่รักที่ชอบใจของผู้อื่น ไม่ตรัส

(๔) จริง แต่ไม่กอปร์ด้วยประโยชน์
แม้จะเป็นที่รักที่ชอบใจของผู้อื่น ก็ไม่ตรัส

(๕) จริงและกอปร์ด้วยประโยชน์
ถึงจะไม่เป็นที่รักที่ชอบใจของผู้อื่น
ก็รู้กาลที่จะตรัส

(๖) จริงและกอปร์ด้วยประโยชน์
และเป็นที่รักที่ชอบใจของผู้อื่นด้วย
ก็รู้กาลที่จะตรัส

๕. โลกวิทู พระพุทธองค์ทรงรู้โลก
อย่างแจ่มแจ้งด้วยประการทั้งปวง
คือ ทรงรู้จักโลก รู้จักเหตุเกิดของโลก
รู้จักธรรมที่ดับของโลก และรู้จักทางปฏิบัติ
ให้ถึงธรรมที่ดับของโลก

❀ อีกนัยหนึ่ง หมายถึงการแจ้งโลกทั้ง ๓
คือ สังขารโลก สัตวโลก และโอกาสโลก

ก. สังขารโลก หมายถึง สังขารธรรม
คือ รูปนาม ได้แก่ จิต เจตสิก รูปทั้งหมด
ซึ่งเกิดขึ้นด้วย เหตุปัจจัย ด้วยการปรุงแต่ง
ทำให้หมุนเวียนไปในสังสารวัฏฏ
จำแนกโลกได้เป็นหลายนัย เช่น

โลกนับว่ามี ๑ ได้แก่
สพฺเพ สตฺตา อาหารฏฺฐิกา
สัตว์ทั้งหลายย่อมอยู่ได้ด้วย
ต้องอาศัยอาหารเหมือนกันหมด

โลกนับว่ามี ๒ ได้แก่ นาเม จ รูเป จ
คือ นาม ๑ รูป ๑ หรืออีกนัยหนึ่งว่าได้แก่
อุปาทินนกสังขาร ๑ อนุปาทินนกสังขาร ๑

โลกนับว่ามี ๓ ได้แก่
ตีสุ เวทนาสุ คือ เวทนา ๓
มี สุขเวทนา ทุกขเวทนา และ อทุกขมสุขเวทนา

โลกนับว่ามี ๔ ได้แก่ จตูสุ อาหาเรสุ
คือ อาหาร ๔ มี กพฬีการาหาร
ผัสสาหาร มโนสัญเจตนาหาร
และวิญญาณาหาร
อีกนัยหนึ่งว่าได้แก่สติปัฏฐาน ๔

โลกนับว่ามี ๕ ได้แก่
ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ
คือ อุปาทานขันธ์ ๕
อีกนัยหนึ่งว่าได้แก่ อินทรีย ๕

โลกนับว่ามี ๖ ได้แก่
ฉสุ อชฺฌตฺติเกสุ อายตเนสุ

คืออายตนะภายใน ๖
อีกนัยหนึ่งว่าได้แก่ นิสสรณียธาตุ ๖

โลกนับว่ามี ๗ ได้แก่
สตฺตสุ วิญฺญาณฏฺฐิตีสุ
คือวิญญาณฐีติ ๗
อีกนัยหนึ่งว่าได้แก่ โพชฌงค์ ๗

โลกนับว่ามี ๘ ได้แก่
อฏฺฐสุ โลกธมฺเมสุ คือ โลกธรรม ๘
อีกนัยหนึ่งว่าได้แก่ อริยอัฏฐังคิกมัคค ๘

โลกนับว่ามี ๙ ได้แก่ นวสุ สตฺตาวาเสตุ
คือ สัตตาวาส ๙ อีกนัยหนึ่งว่าได้แก่
โลกุตตรธรรม ๙

โลกนับว่ามี ๑๐ ได้แก่
ทสสุ อกุสลกมฺมปเถสุ
คือ อกุสลกรรมบถ ๑๐
อีกนัยหนึ่งว่าได้แก่ กุสลกรรมบถ ๑๐

โลกนับว่ามี ๑๒ ได้แก่ อายตนะ ๑๒

โลกนับว่ามี ๑๘ ได้แก่ ธาตุ ๑๘

ข. สัตวโลก บาลีเป็น สัตตโลก
หมายถึง บุคคล คือสัตว์ทั้งหลายทั้งปวง
ซึ่งทรงแจ้ง ประเภท (บุคคล ๑๒),
เหตุให้เกิด, นิสัย, จริต, บารมี
แห่งสัตว์เหล่านั้นทั้งสิ้น

ค. โอกาสโลก หมายถึง ภูมิ
อันเป็นที่ตั้งแห่งสังขารธรรม คือ
เป็นที่อาศัยเกิด อาศัยอยู่ของสัตว์ทั้งหลาย
ซึ่งมีจำนวนรวม ๓๑ ภูมิ

๖. อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ
ทรงสามารถฝึกอบรมสั่งสอนแนะนำ
ผู้ที่สมควรฝึกได้เป็นอย่างเลิศ
ไม่มีใครเสมอเหมือน ทั้งนี้เพราะ
ทรงทราบอัธยาศัยของสัตว์นั้นๆ

๗. สตฺถา เทวมนุสฺสานํ
ทรงเป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย
ซึ่งไม่มีศาสดาใดจะเทียมเท่า
เพราะทรงนำสัตว์ทั้งหลายให้พ้นจากกองทุกข์ได้

๘. พุทฺโธ ทรงเห็นทุกอย่าง (สพฺพทสฺสาวี),
ทรงรู้ทุกสิ่ง (สพฺพญฺญู) ทรงตื่น,
ทรงเบิกบานด้วยธรรม

๙. ภควา ทรงเป็นผู้ที่มีบุญที่ประเสริฐสุด
ทรงสามารถจำแนกธรรมสั่งสอนสัตว์
ตามควรแก่อัตตภาพของสัตว์นั้นๆ



❀  ❀  ❀ --- ❀  ❀  ❀ --- ❀  ❀  ❀

ขอบคุณข้อมูลและรูปภาพจาก Facebook Kanlayanatam
https://web.facebook.com/profile.php?id=100064859643754

[ยาใจ]

❀ ❀   ๒. ธัมมานุสสติ  ❀ ❀

❀ พระธรรมในที่นี้หมายถึง
มัคค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑
และพระปริยัติธรรม รวมนับเป็น ๑
จึงเป็นธรรม ๑๐ ประการด้วยกัน

❀ คุณของธรรม ๑๐ ประการนี้
เมื่อกล่าวรวบยอด โดยย่อแล้วก็มี ๖ อย่าง คือ

๑. สวากฺขาโต
เป็นธรรมที่ทรงตรัสไว้ดีแล้ว
สมบูรณ์ทั้งอรรถและพยัญชนะ
ดีพร้อมทั้งเบื้องต้น ท่ามกลางและในที่สุด
คุณธรรมข้อนี้หมายถึง พระปริยัติธรรม

๒. สนฺทิฏฐิโก
เป็นธรรมที่ผู้ศึกษาและปฏิบัติ
พึงเห็นได้ด้วยตนเอง คุณธรรมข้อนี้
หมายถึง โลกุตตรธรรมทั้ง ๙

๓. อกาลิโก
เป็นธรรมที่พึงปฏิบัติได้
และให้ผลทันทีในลำดับนั้นเลยทีเดียว
โดยไม่ต้องรอเวลา หรือมีระหว่างคั่นแต่อย่างใด
คุณธรรมข้อนี้หมายถึง มัคคจิต ๔

๔. เอหิปสฺสิโก
เป็นธรรมที่ให้ผลได้อย่างแท้จริง
จนสามารถที่จะทำให้พิสูจน์ได้
คุณธรรมข้อนี้หมายถึง โลกุตตรธรรมทั้ง ๙

๕. โอปนยิโก
เป็นธรรมที่ควรน้อมนำมาให้บังเกิดแก่ตน
และทำให้แจ้งแก่ตน หมายความว่า
ควรบำเพ็ญเพียรให้เกิดมัคคจิต ผลจิต
ก็จะแจ้งซึ่งพระนิพพาน คุณธรรมข้อนี้
หมายถึง โลกุตตรธรรมทั้ง ๙ เหมือนกัน

๖. ปจฺจตฺตํ_เวทิตพฺโพ_วิญฺญูหิ
เป็นธรรมที่ผู้รู้ก็รู้ได้เฉพาะตนเอง
ผู้อื่นหารู้ด้วยไม่ว่า มัคคเราเจริญ
ผลเราบรรลุ นิโรธเราได้แจ้งแล้ว
เป็นการรู้ด้วยการประจักษ์แจ้ง
อย่างที่เรียกว่า ประจักขสิทธิ



❀  ❀  ❀ --- ❀  ❀  ❀ --- ❀  ❀  ❀

[ยาใจ]

❀  ❀ ❀     ๓.    สังฆานุสสติ  ❀ ❀ ❀

❀ สงฆ์ในที่นี้ หมายถึง พระสงฆ์สาวก
ของพระผู้มีพระภาคเจ้า ที่เรียกว่าพระอริยสงฆ์
คือผู้ที่บรรลุมัคคผล คุณของพระอริยสงฆ์
มี ๙ ประการคือ

๑. สุปฏิปนฺโน
เป็นสาวกที่ปฏิบัติดีแล้วชอบแล้ว

๒. อุชุปฏิปนฺโน
เป็นสาวกที่ปฏิบัติตรงแล้ว

๓. ญายปฏิปนฺโน
เป็นสาวกที่ปฏิบัติธรรม
อันเป็นเครื่องออกจากทุกข์

๔. สามีจิปฏิปนฺโน
เป็นสาวกที่ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม

๕. อาหุเนยฺโย
เป็นสาวกที่ควรแก่สักการที่เขานำมาบูชา

๖. ปาหุเนยฺโย
เป็นสาวกที่ควรแก่สักการที่เขาจัดไว้ต้อนรับ

๗. ทกฺขิเนยฺโย
เป็นสาวกที่ควรรับทักษิณาทาน

๘. อญฺชลีกรณีโย
เป็นสาวกที่ควรแก่การกราบไหว้

๙. อนุตฺตรํ_ปุญฺญกฺเขตฺตํ_โลกสฺส
เป็นเนื้อนาบุญอย่างยอดเยี่ยมของโลก
ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า



❀  ❀  ❀ --- ❀  ❀  ❀ --- ❀  ❀  ❀